Ζωή στη χλωρίνη
Στο δικό μου υπόγειο σκότωσα τις αυταπάτες μου.
Δε ξέρω αν αυτοκτόνησαν ή αν πέθαναν από πείνα.
Εκεί κατάλαβα ότι ο ήχος των πραγμάτων
όταν πέφτουν σου τινάζει τα μυαλά
εκτός αν έχεις ήδη αποδεχτεί
ότι δεν θα κλάψεις για κανένα δρόμο
που δεν διάβηκες.
Και όταν βρεις το φως ν’ ανέβεις τα σκαλιά,
τα δάκρυά σου θα ’χουν φτιάξει έναν κλόουν
που θα αγαπάς πιο δυνατά
γιατί συλλέγει τις στιγμές σου και τις φυλάει
χωρίς να ρωτάει αν ήσουνα καλή…
Βλέπεις μια βρόμικη επιφάνεια στο σπίτι σου και σε πιάνει η μανία «πρέπει να το καθαρίσω. Μην το δει κανείς!» Μας έχουν μάθει ότι η καθαριότητα είναι η μισή αρχοντιά.Δεν μας μαθαίνουν ποτέ όμως ποια είναι η άλλη μισή.
Και παίρνεις τη χλωρίνη για να απολυμάνεις με βία ό,τι βρόμικο υπάρχει στο σπίτι σου, στα ρούχα σου, στη ζωή σου.
Χωρίς να υπολογίσεις ότι η χλωρίνη είναι δηλητήριο. Θα σου σκίσει το δέρμα , θα σου κόψει την ανάσα, θα σου κιτρινίσει τα λευκά, θα σου ξεθωριάσει τα χρωματιστά και εσύ θα παραμένεις να νιώθεις «βρόμικος».
Ναι, αλλά ο λεκές έφυγε, θα μου πεις. Oh, well…
Μα είναι δυνατόν να μην γράψει το UN-SPOT-ted γι’αυτό το βιβλίο;
Η πρώτη ποιητική συλλογή της Μάκκα
Στη «Ζωή στη χλωρίνη», την πρώτη ποιητική συλλογή της Μαντώς Μάκκα από τις εκδόσεις Νίκας, η ποιήτρια, συγγραφέας και μεταφράστρια δεν χρησιμοποιεί το συγκεκριμένο καθαριστικό καθόλου. Δεν το θέλει πια.
Γιατί άλλο το σπίτι και άλλο η ζωή. Μια ευφυής μεταφορά με την οποία ταυτίστηκα.
Μας έχουν μάθει πολλές φορές να αφαιρούμε από τη ζωή μας καθετί που θεωρείται βρώμικο. Να το καταπιέζουμε. Να το κρύβουμε. Όπως θα κρύψεις τον άσπρο λεκέ που άφησε η χλωρίνη στον καναπέ σου με ένα ριχτάρι.
Κάπως έτσι λειτουργεί η χλωρίνη και στη συλλογή της Μάκκα. Γίνεται το σύμβολο ενός κόσμου που προσπαθεί να σβήσει καθετί που δεν του αρέσει. Καθετί ανεπιθύμητο. Άβολο. Άσχημο.Ακάθαρτο
Τι θα ανακαλύψει λοιπόν ο αναγνώστης αυτού του βιβλίου;
Τίποτα πραγματικά που δεν ξέρει ή υπάρχει ήδη μέσα του. Γιατί η Μάκκα , είπαμε και θα το ξαναπώ, δεν χρησιμοποιεί χλωρίνη. Δεν σε καλοπιάνει με ρομαντικά λόγια.
Λέει τα πράγματα με το όνομά τους.Και εγώ ως λάτρης του κοινωνικού ρεαλισμού αν και υπάρχουν πολλά διακειμενικά, σατιρικά , εξομολογητικά και υπερρεαλιστικά στοιχεία στα ποιήματα , επιλέγω να κοιτάξω τον εαυτό μου στον καθρέπτη. Αυτό υποθέτω ότι θα ανακαλύψουν οι αναγνώστες/στις.
Οι άξονες της ποίησης της;
Η θεματολογία της συλλογής πλούσια: Σώμα, μνήμη, τραύμα, ιστορία, θάνατος, γυναίκα, απώλεια, επιβίωση. Ο Paul Ricoeur, στο Memory, History, Forgetting, εξετάζει τη σύνθετη σχέση μνήμης και λήθης, καθώς και τους τρόπους με τους οποίους η μνήμη μπορεί να χειραγωγηθεί, να καταπιεστεί ή να παραμορφωθεί. Δεν αισθάνθηκα διαβάζοντας τα ποιήματα ότι η ποιήτρια ζητά από τον αναγνώστη να νιώσει μιζέρια αλλά να απελευθερωθεί από αυτήν. Ο πόνος με τις εκφάνσεις του υπάρχει σχεδόν παντού, αλλά δεν γίνεται αυτοσκοπός.
Γίνεται υλικό αντίστασης.
Η γλώσσα της είναι άμεση. Καμιά φορά ωμή. Δεν την ενδιαφέρει ιδιαίτερα να είναι «όμορφη». Πάντα αναρωτιόμουν άλλωστε ποιος αποφασίζει ποιες λέξεις είναι ποιητικές και ποιες όχι.Υπάρχει κάπου μια λίστα; Γιατί αν πρόκειται να γράψεις για βιασμό, αίμα, θάνατο, κοινωνική αδικία, απώλεια, πρέπει να τα ντύσεις με ωραίες λέξεις για να γίνουν ποίηση;
Η Μάκκα λέει όχι.Ή τουλάχιστον αυτό αντιλήφθηκα εγώ.
Γιατί άλλο να προσπαθείς να σοκάρεις και άλλο να αρνείσαι να κάνεις την πραγματικότητα πιο όμορφη για να μπορέσει ο άλλος να την καταπιεί.Εδώ βρίσκεται για μένα και η αυθεντικότητα της συλλογής.Άλλη μια λέξη που την έχουμε χρησιμοποιήσει τόσο πολύ που κοντεύουμε να την αποτελειώσουμε.
Αυθεντικό.
Τι σημαίνει τελικά;
Για μένα, πολύ απλά, σημαίνει ότι ο/η δημιουργός δεν προσποιείται να φανεί κάτι που δεν είναι . Στο βιβλίο της, η Μάκκα δεν αισθάνθηκα ότι γράφει για να φορέσει τον μανδύα της «στρατευμένης» ποιήτριας ούτε ότι προσπαθεί να εντυπωσιάσει με τη θεματολογία της. Ένιωσα ότι μιλάει. Και ίσως γι’ αυτό, διαβάζοντας τη συλλογή, είχα περισσότερο την αίσθηση ότι συνομιλώ με μια φωνή παρά ότι παρατηρώ ένα ύφος. Για πρώτη ποιητική συλλογή, αυτό δεν είναι λίγο.Η κοινωνική ματιά υπάρχει παντού. Έμφυλη βία, ανισότητες, σιωπή απέναντι στον πόνο, εμπορευματοποίηση της τέχνης, αδιαφορία, λήθη. Αλλά δεν κουνάει το δάχτυλο.
Πάμε στα δύσκολα τώρα (Ελπίζω να μην φάω ξύλο)
Η Μάκκα φαίνεται να συνδέει -και νομίζω ότι αυτός είναι ένας επίσης ευρηματικός τόπος γραφής- τις υψηλές πολιτισμικές αναφορές με το καθημερινό λεξιλόγιο. Από τον «Δάντη» τον ποιητή…όχι τον τραγουδιστή… στο «πεσκέσι». Το υλικό, σωματικό, σχεδόν αντιλυρικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί για να μιλήσει για την ομορφιά/ασχήμια, αυτοεικόνα και επιθυμία μου θυμίζει τόσο τη Sexton. Στα ποιήματά της η Μάκκα δεν διστάζει να τσακίσει η ίδια τον λυρισμό της. Η γλώσσα δεν είναι απλά ωμή, αλλά ένας συνδυασμός τραύματος και χιούμορ.
Δείτε εδώ, για παράδειγμα:
«Εμ γυναίκα οδηγός» και απαντά περνώντας τον δρόμο «με μια μούντζα παρέα».
Και εδώ να βάλω ένα disclaimer: 100 ευρώ πρόστιμο(δική μου προσθήκη αυτό)
Η Μάκκα μπορεί να μιλήσει για το φύλο, το σώμα, την απώλεια ή την καταπίεση και, την επόμενη στιγμή, να υπονομεύσει την ίδια τη σοβαρότητα της ποιητικής χειρονομίας της με χιούμορ, ειρωνεία ή μια λέξη που κάποιοι θα έλεγαν ότι δεν θα έπρεπε να βρίσκεται εκεί.
Και μετά πάμε στην απώλεια.
Στο «Στον Βασίλη», ένα ποίημα που ξεχώρισα, η απώλεια δεν χρειάζεται μεγάλες δηλώσεις.
«Μια αγκαλιά τού χρωστάω».
Χωρίς πολλές δυσνόητες , ψυχαναλυτικές ή πραγματολογικές αναλύσεις θα σας πω ότι το ανολοκλήρωτο πονάει.
Στο «Δίχως όρια» η Μάκκα στρέφεται στη γυναίκα δημιουργό και σε μια πραγματικότητα που όλοι ξέρουν ….να κρύβουν: πόσο εύκολα το έργο μιας γυναίκας περνά σε δεύτερη μοίρα και μπροστά μπαίνει η ίδια, το φύλο της και το σώμα της.
Από τα πιο ολοκληρωμένα ποιήματα της συλλογής θεωρώ τον «Ηράκλειο άθλο». Ο τίτλος σε στέλνει στον Ηρακλή και περιμένεις μάχη. Αλλά με ποιον; Μήπως, οι αυταπάτες, οι φόβοι, οι ήττες μας είναι πολύ πιο δύσκολοι αντίπαλοι από οποιοδήποτε μυθολογικό τέρας.Γιατί στο τέλος πρέπει να κάνεις κάτι εξαιρετικά δύσκολο.Να αντέξεις εσένα.
Και φτάνουμε στο «Ξορκίζοντας τα φαντάσματα». Εδώ κάτι αλλάζει. Η φωνή δεν κοιτάζει μόνο προς τα μέσα. Γυρίζει προς τον αναγνώστη.
«Μην υποφέρετε σιωπηλά.»
Και νομίζω ότι εκεί βρίσκεται, χωρίς πολλά πολλά, ένα μεγάλο μέρος της συλλογής. Μη σωπαίνεις. Γιατί η σιωπή βολεύει πάρα πολλούς.
Κλείνοντας τη «Ζωή στη χλωρίνη», ξαναγύρισα στον τίτλο. Τελικά δεν καθάρισε τίποτα η χλωρίνη. Ο λεκές είναι ακόμα εκεί. Τώρα όμως τον βλέπεις.
Με λίγα λόγια , τα ποιήματα δεν είναι εύπεπτα. Ούτε η ζωή…άλλωστε. Σου προκαλούν ανάμεικτα συναισθήματα λύπης, θυμού, νοσταλγίας, γέλιου με τη δόση χιούμορ που διακρίνει τη γραφή της και αναστοχασμού.
Και αυτό εμένα μου αρέσει.
https://www.nikasbooks.gr/product/1470/zwi-sti-xlwrini.html
Διαβάστε επίσης:
